Minimumdoelen, leerplandoelen en muzische vorming: wat verandert er in het onderwijs?

Alle nieuws

Eindtermen, minimumdoelen, onderwijsdoelen, leerplandoelen … Wie in het onderwijs werkt, krijgt heel wat termen om de oren. En ondertussen verandert er ook inhoudelijk heel wat. Bij Mooss houden we graag de vinger aan de pols, zodat wij voor een workshop of vorming voor het onderwijs kunnen inspelen op vragen en onze inhoud kunnen aanpassen waar nodig. 

 

In deze blog zetten we de belangrijkste begrippen op een rij, kijken we naar de recente veranderingen in het basis- en secundair onderwijs, zoomen we in op wat dat betekent voor muzische vorming en op wat Mooss daarbij voor jou kan betekenen. 

 


 

Eerst even de terminologie: minimumdoelen, eindtermen en onderwijsdoelen: wat is wat?

Wat veranderde er in het secundair onderwijs?

Dat zijn termen die in verschillende periodes gebruikt zijn voor doelen die de overheid vastlegt voor het onderwijs. Vandaag spreken we vooral over minimumdoelen. Die beschrijven de minimale kennis, vaardigheden en inzichten die leerlingen moeten verwerven. De overheid legt ze vast en de onderwijsinspectie gebruikt ze onder meer als referentie bij schooldoorlichtingen.

 

De term eindtermen is intussen vervangen door minimumdoelen. Dat heeft onder meer te maken met de manier waarop naar deze doelen wordt gekeken: ze beschrijven niet het eindpunt van wat een leerling kan leren, maar de ondergrens die voor alle leerlingen gegarandeerd moet worden.

 

Daarnaast zijn er de leerplandoelen. Die vind je terug in het leerplan dat een school volgt. Een leerplan bevat minstens de minimumdoelen, maar kan daar verder op bouwen en extra accenten leggen. Scholen werken daarvoor vaak met een leerplan van hun onderwijskoepel, zoals GO!, Katholiek Onderwijs Vlaanderen of een andere onderwijsverstrekker.

De minimumdoelen vormen de gemeenschappelijke basis, het leerplan bouwt daarop verder.

De vorige Vlaamse regering, onder minister Ben Weyts, hervormde de minimumdoelen voor de eerste, tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Die nieuwe doelen werden gefaseerd ingevoerd. Twee veranderingen springen eruit.

  • De doelen werden soberder: Er werden minder doelen vastgelegd, waardoor scholen en onderwijskoepels meer ruimte kregen om eigen accenten te leggen.
     
  • De doelen werden losgekoppeld van specifieke vakken: Zestien sleutelcompetenties vormen de basis voor nieuwe minimumdoelen. Die minimumdoelen worden geformuleerd in functie van die sleutelcompetenties en niet langer in functie van vakken of leergebieden Een school hoeft een bepaald doel dus niet noodzakelijk binnen één specifiek vak te realiseren. Ze kan zelf bepalen waar en hoe leerlingen dat doel bereiken.
Gevolgen voor de muzische vakken

In verschillende, vaak meer technische richtingen, staan bijvoorbeeld geen afzonderlijke muzische vakken meer op het lessenrooster. Muzische doelen kunnen er bijvoorbeeld aan bod komen tijdens een projectweek of binnen andere vakken.

 

Dat betekent niet dat kunst en expressie uit de minimumdoelen verdwenen zijn. Wel kan de manier waarop scholen ermee aan de slag gaan sterk verschillen.

Wat veranderde er in het basisonderwijs?

Ook daar zijn de minimumdoelen vernieuwd. In juni 2025 werden de nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs vastgelegd. De invoering daarvan gebeurt gefaseerd, voor onder meer de derde kleuterklas, het vierde leerjaar en het zesde leerjaar. De nieuwe doelen leggen sterker de nadruk op kennis, vaardigheden en woordenschat. Ze zijn bovendien concreter geformuleerd dan vroeger. Daardoor is er minder ruimte voor scholen om zelf te bepalen welke inhoud precies aan bod komt.

 

Ook worden de doelen meer met elkaar verbonden, zowel horizontaal als verticaal. Horizontaal betekent bijvoorbeeld dat kennis uit verschillende leergebieden op elkaar aansluit. Verticaal dat de leerstof doorheen de schoolloopbaan verder wordt opgebouwd. Een voorbeeld: leerlingen kunnen bij geschiedenis iets leren over het oude Egypte en bij aardrijkskunde verder werken rond de Nijl. Zo ontstaat er meer samenhang tussen wat leerlingen in verschillende lessen leren.

Gevolgen voor de muzische vakken?

De vijf muzische domeinen muziek, beeld, dans, drama en media behouden hun plaats in het basisonderwijs. Voor elk domein zijn er eigen minimumdoelen. Ook daar is er meer aandacht voor specifieke kennis en woordenschat. Leerlingen leren dus niet alleen doen, maar moeten ook bepaalde begrippen kennen en begrijpen. 

 

  • Een kleuter in de derde kleuterklas moet bijvoorbeeld vertrouwd zijn met begrippen als stem, lied en handtrom en eenvoudige melodieën kunnen zingen die passen binnen het eigen stembereik.
  • In het vierde leerjaar komen onder meer begrippen als toeter, sleebel en boomwhacker aan bod.

 

Dat lijkt misschien een klein detail, maar het zegt iets belangrijks over de nieuwe doelen: muzische vorming gaat niet alleen over creëren en experimenteren, maar ook over kennis opbouwen en een gemeenschappelijke taal ontwikkelen.


 

Wat betekent dit voor een Mooss-workshop?

Bij Mooss volgen we wat er leeft in het onderwijs. Niet alleen wat er voor de klas gebeurt, maar ook wat leerkrachten achter de schermen bezighoudt. We kennen de minimumdoelen en begrijpen dat die de basis vormen voor de leerplandoelen waarmee scholen werken. Daardoor kunnen we voor onze workshops en vormingen mee nadenken over de verbinding tussen kunst, expressie en de doelen waar leerkrachten in hun klas mee aan de slag gaan. Wij worden bijvoorbeeld regelmatig ingeschakeld voor de sleutelcompententie ‘cultureel bewustzijn’, waarbij leerlingen zelf een artistiek proces moeten doorlopen.

 

Maar een Mooss-workshop begint niet bij een lijstje doelen. We vertrekken vanuit enthousiasme en passie voor kunst en de zin om iets uit te drukken of te ontdekken: een kunstenaar, een kunstvorm, een materiaal, een manier om jezelf uit te drukken of een andere blik op de wereld om ons heen. Vanuit die ervaring ontstaan vanzelf heel wat kansen om doelen te realiseren.

Een workshop bestaat uit verschillende stappen:

 

  • Een prikkelende introductie in het thema van de workshop, bijvoorbeeld een kunstenaar, materiaal of maatschappelijk onderwerp.
  • Een verkenning van technieken, materialen en kunstdisciplines.
  • Een creatieve verwerking, waarbij deelnemers binnen de voorgestelde techniek hun eigen ideeën en invulling kunnen ontwikkelen.
  • Een moment van reflectie, waarin de groep kijkt en praat over wat er gemaakt en ervaren werd. Daarbij hebben we aandacht voor zowel het proces als het resultaat.

 

Zo komen tijdens één workshop vaak verschillende doelen samen. En dat kunnen zowel minimumdoelen als leerplandoelen zijn.
 

Nadruk op taal

De nieuwe onderwijsdoelen leggen sterk de nadruk op taal en woordenschat. Ook daar spelen we bij Mooss bewust op in. Taal is geen los onderdeel dat alleen tijdens de taalles aan bod komt. In een muzische activiteit benoem je materialen, technieken, bewegingen en ervaringen. Je leert nieuwe woorden kennen, instructies, je stelt vragen en praat samen over wat je ziet en maakt.

Kunst is ook een manier om taal te verwerven.

 

Aandacht voor taal en woordenschat is dan ook een belangrijk speerpunt binnen de werking van Mooss voor de komende jaren.


 

En wat met onze vormingen?

Naast workshops voor kinderen en jongeren organiseert Mooss ook vormingen rond kunsteducatie. Voor leerkrachten en leerkrachten in opleiding, jeugdwerkers en professionele docenten in de kunsteducatie.

Wil je je team versterken rond muzische vorming? Of zit je met een specifieke vraag waar je maar niet uit raakt? We denken graag mee en werken een vorming uit op maat van wat jullie nodig hebben.

 

Een Mooss-vorming is geen sessie waarin je een presentatie vol theorie krijgt en daarna weer naar huis gaat. Je ervaart verschillende werkvormen zelf. De begeleider geeft daarbij inzicht in de doelstellingen en de opbouw van de activiteiten. We staan stil bij het methodisch kader: hoe bouw je een activiteit op, waarom kies je voor een bepaalde werkvorm en hoe zorg je ervoor dat deelnemers ruimte krijgen om zelf te onderzoeken en te creëren?

 

Er is ook ruimte voor concrete vragen uit de praktijk. Want onderwijs blijft veranderen. Nieuwe doelen, nieuwe leerplannen, nieuwe accenten … Wij blijven ze volgen. En vertalen ze, waar dat zinvol is, naar iets waar kinderen, jongeren én hun begeleiders in de praktijk mee aan de slag kunnen.


 

Alle nieuws

Zij gingen je voor

Na een gegidste rondleiding in Trainworld trokken we met onze klas naar het GC De Kriekelaar voor een creatieve naverwerking van Mooss.  We ontwierpen, geïnspireerd op ons Trainworld bezoek, het treinkostuum van de toekomst. Door de manier van werken van Mooss ontdekten we heel andere aspecten aan onze leerlingen die we in de klas nog niet zagen. 

Dimitri De WildeLeerkracht Boodschapinstituut in Schaarbeek
Foto van Iris De Rynck

Onze anderstalige OKAN jongeren waren helemaal mee met het verhaal van de workshop. Doordat het om een heel universeel thema ging, kon iedereen het begrijpen en was het herkenbaar los van hun achtergrond. De begeleiders waren ook echt goed, heel authentiek en ze plaatsten zich op gelijkwaardige voet met onze jongeren.

Iris de Rynckjongerenwerker onthaalonderwijs voor anderstalige kinderen (OKAN)
Portret Lieve Raymakers

Wij kiezen al 15 jaar voor Mooss als partner bij onze Bozar tentoonstellingen omwille van de topkwaliteit van de ateliers, hun creatieve methodiek en pedagogie. De vrijheid van experiment, het werkelijk centraal stellen van het kind en de vriendelijkheid van de begeleiders maken dat we graag blijven samenwerken.

Lieve Raymaekers gidsencoördinator Bozar

Heel wat leerlingen kennen elkaar niet in het eerste middelbaar. Daar zetten wij begin oktober op in tijdens onze geïntegreerde werkweek. We laten leerlingen dan meer out of the box- dingen leren en daarvoor schakelen we Mooss in. We vinden het fijn dat we bij Mooss uit een heel brede waaier van workshops kunnen kiezen en wat we kiezen is telkens heel goed georganiseerd. Ik wou bovendien dat ik elke dag met dezelfde energie voor de klas kon staan als de enthousiaste Mooss workshopgevers!

Stéphanie De VriendtLeerkracht Atheneum Koekelberg
Foto Geer De fauw

Wij zijn al jaren fan van de Mooss-workshops. Ik zie bij leerlingen vaak een focus op het behalen van een perfect en juist resultaat. Het mooie aan de Mooss-workshops is dat ze focussen op het proces. Niet het eindresultaat is belangrijk, maar wat het met de leerlingen doet en hoe ze hun persoonlijk gevoel erin kunnen leggen. Ik zie dat dit een boost is voor hun zelfvertrouwen.

Geert De fauwDirecteur VBS De Wegwijzer in Zulte